10 lipca 1999 r., w 66. roku życia, zmarł dr István Túri, najbardziej znany mistrz i nauczyciel upraw warzyw przyspieszonych pod osłonami.
Urodził się 7 grudnia 1933 r. w Ceglédu. Zarówno szkołę podstawową, jak i średnią ukończył w Ceglédu, w 1952 r. zdał maturę w Gimnazjum im. Lajosa Kossutha. Dyplom uzyskał w 1957 r. w Wyższej Szkole Ogrodniczej i Winiarskiej, od 1958 r. przeszedł tam, a następnie na Uniwersytecie Ogrodniczym, całą obowiązkową ścieżkę kariery – od praktykanta naukowego do stanowiska docenta – i z własnej woli w wieku 60 lat, w 1993 r., wystąpił o przejście na emeryturę.
Od momentu powstania (1990) był dyrektorem do spraw badań w PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., aż do śmierci pełnił funkcję kierującego pracami hodowlanymi nad odmianami papryki oraz produkcją nasion wyhodowanych mieszańców.
Swoją działalność naukową rozpoczął pod kierunkiem profesora Andrása Somosa. Na podstawie pracy doktorskiej napisanej w 1962 r. na temat inwentaryzacji i analizy rejonu produkcji warzyw w Nagykőrös uzyskał tytuł doktora uniwersyteckiego.
Jako pierwsze zadanie badawcze prowadził badania nad możliwością uprawy warzyw na ubogich glebach piaszczystych bez stosowania nawozów organicznych. Spośród zagadnień technicznych z jego nazwiskiem wiąże się zastosowanie tworzyw sztucznych w ogrodnictwie, opracowanie konstrukcji nośnych różnych obiektów, opracowanie systemów grzewczych, różnych typów metod wietrzenia i nawadniania, opracowanie wielu wariantów podwójnego okrycia, projektowanie typów obiektów ogrzewanych i nieogrzewanych, a wreszcie opracowanie metody kurtyny wodnej.
Wraz ze współpracownikami opracował system wykorzystania nieogrzewanych obiektów w uprawie w systemie wędrownym i stacjonarnym, a także jedno- i dwufazowy system użytkowania obiektów ogrzewanych, prowadził badania nad możliwościami jesiennego i zimowego przyspieszania upraw. Dziełem trwałej wartości jest również włączenie do uprawy nowych odmian i typów odmian oraz wprowadzenie nowych technologii uprawy.
Jeśli uwzględnimy dostępne środki finansowe, z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że do dziś był on najbardziej skutecznym węgierskim hodowcą papryki. O tym świadczy nie tylko liczba zarejestrowanych i zgłoszonych odmian i mieszańców (21), lecz przede wszystkim ich wartość użytkowa. Najpopularniejsza wciąż na Węgrzech biała papryka do upraw przyspieszonych (HRF F1) także potwierdza jego niezwykłe wyczucie, z jakim planował poszczególne krzyżowania i dobierał linie rodzicielskie. Ponadto, między innymi pod jego kierownictwem, wyhodowano odmiany Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, a także odmiany wstępne Bajnok F1 i Kápia F1. Duże znaczenie ma również zebrany wraz ze współpracownikami materiał wyjściowy do hodowli, który może być gwarancją kontynuacji jego dzieła życia. Pod jego kierunkiem opracowano specyficzną metodę produkcji nasion mieszańcowych, objętą także ochroną patentową, która stała się podstawą funkcjonowania całego sektora produkcji nasion mieszańcowych.
Wszechstronność dr. Istvána Túrlego najdobitniej ukazały jego badania z zakresu biologii konstytucjonalnej. To on wprowadził pojęcia wolnego, średniego i szybkiego typu wzrostu, określił warunki ich powstawania oraz możliwości ich zmiany. Bardzo wcześnie rozpoznawał zachodzące w rozwoju roślin zmiany. Proponowane w takich sytuacjach modyfikacje technologii w zdecydowanej większości przypadków potwierdzały słuszność jego przewidywań. Pan profesor Túri wykładał zarówno dla studentów uniwersyteckich, jak i praktykujących ogrodników, a sposób jego wystąpień był zazwyczaj niezwykle obrazowy, przeplatany humorem i wysoce porywający.
Organizacja równoległego doradztwa specjalistycznego również wiąże się z jego nazwiskiem, już pod koniec lat 60. i na początku lat 70. prowadził kursy w Soroksár. Zorganizował także wiele wystaw na Uniwersytecie Ogrodniczym. Do bardziej znanych należały ekspozycje połączone z konferencjami na temat uprawy papryki, arbuzów i ogórków. Targi nasienne jego pomysłu, organizowane od 1981 r., co roku odbywają się z pełnym zadowoleniem producentów warzyw i firm zajmujących się handlem materiałem siewnym.
Jego działalność publicystyczną charakteryzowało dążenie do przystępności oraz opis i przekazywanie praktycznych technik. Opublikował ponad sto artykułów popularyzatorskich, głównie na łamach pisma „Kertészet és Szőlészet”. Cenione są również jego książki dotyczące upraw pod folią. Książka „Kertészet fólia alatt” (współautor: Béla Fodor) była pierwszą rolniczą publikacją specjalistyczną, z której sprzedano ponad sto tysięcy egzemplarzy. Została ona uhonorowana nagrodą za wysoką jakość. Z tego, jak i z przyznanego mu Orderu Zasługi za pracę zawsze był dumny.
W ostatnich 10–15 latach jego teksty cechowała także tonacja filozoficzna. Dowodem tego są książki „Növényalkat (lehetőség és korlát a hozam növelésére)” („Konstytucja roślin – możliwość i ograniczenie zwiększania plonu”) oraz „Az élet korlátai” (podsumowująca ludzkie aspekty biologii konstytucjonalnej). Rozpoczął również pisanie książki przenoszącej czytelnika w świat ducha, w świat bogów. Dużo o niej mówił, bardzo chciał ją ukończyć, lecz nie zdołał. Na pytania o swój dorobek naukowy i działalność publikacyjną najczęściej odpowiadał: „nie lekceważę liczby książek, nowych odmian, patentów, odznaczeń ani stopni naukowych, ale nie uważam tego za najważniejsze, dlatego nie zajmuję się liczbami. W naszej branży z wymienionych i innych rzeczy za istotne uważam tylko to, co realnie posuwa sprawę ogrodnictwa naprzód”.
W działalności organizacyjnej potrzebne mu były wytrwałość, a czasem wręcz upór, w przeciwnym razie nie zdołałby stworzyć pola doświadczalnego Katedry Uprawy Warzyw. W Doświadczalnym Zakładzie w Soroksár po dziś dzień liczne budynki, konstrukcje i obiekty foliowe świadczą o jego niestrudzonej pracy organizacyjnej, poszukiwaniu nowości i pomysłowości.
Dużo troszczył się również o swoich niegdyś licznych podwładnych. W odniesieniu do pracy jakościowej za istotnych wymagań uważał: wyjaśnić, kazać zapisać, sprawdzić zrozumienie, wykonać, skontrolować. Nie znosił niedbalstwa, lekceważenia obowiązków ani lenistwa, natomiast doceniał umiejętność podejmowania wysiłku, ukierunkowaną, tworzącą wartość pracę. Cenił i szanował także tych współpracowników i kolegów, którzy potrafili dostrzec nowość i wspierać ją, nawet jeśli nie oni zauważyli ją jako pierwsi.
Wielokrotnie wspominał, że gdyby wszedł w posiadanie wszechmocnej różdżki, zrobiłby co najmniej trzy rzeczy: na tydzień zlikwidowałby obiekty do uprawy z osłonami z tworzyw sztucznych, ukazując tym samym ich ważną rolę w codziennej podaży sałatek warzywnych i owocowych oraz w wykorzystaniu roślin ozdobnych; zaprezentowałby możliwości, które w związku z przestrzeniami zamkniętymi pozostają jeszcze niewykorzystane; „i nie na tydzień, lecz na zawsze zlikwidowałbym chorobę mistrzowsko sformułowanego pustosłowia z użyciem sensownych słów i zdań” – jak mówił.
Błędy i pomyłki, jak każdy, miał również on. W takich sytuacjach mawiał: „Żadne z nas anioł”. Te mniejsze i większe potknięcia i omyłki wybaczał również swoim współpracownikom, jeśli nie dopatrywał się w nich złej woli ani celowości.
Przechodząc na emeryturę, nie organizował bankietów ani uroczystości, pożegnał się kilkoma słowami, być może jego ostatnie zdanie brzmiało: „Chciałbym jeszcze długo służyć sprawie ogrodnictwa!”.
Niestety, to jego życzenie nie mogło spełnić się w pełni. Żyje w nas już tylko w swoich odmianach, w swoich tekstach i w swoim duchowym dziedzictwie.
János Gyúró